بخش چهارم: از شناخت سازوکارهای قدرت تا کاهش وابستگی

در شرایطی که فقر، بیکاری و کمبود امکانات، زندگی بسیاری از خانواده‌ها را دشوار کرده، حمایت مردم از یکدیگر می‌تواند یکی از راه‌های کاهش وابستگی به صاحبان قدرت باشد. البته مسئولیت حکومت در تأمین حقوق و نیازهای اساسی مردم همچنان پابرجاست، اما مردم هم می‌توانند با امکانات و توانایی‌های خود، بخشی از این وابستگی‌ها را کاهش دهند.

برای مثال، در محله‌ها و روستاها می‌توان شبکه‌های کوچک کمک‌رسانی ایجاد کرد تا خانواده‌هایی که برای تأمین غذا، درمان یا دیگر نیازهای ضروری با مشکل روبه‌رو هستند، تنها نمانند و مجبور نشوند برای دریافت کمک، به خواسته‌های ناعادلانه دیگران تن بدهند.

از طرف دیگر، حمایت از کسب‌وکارهای کوچک، سوزن‌دوزی زنان، آموزش مهارت و همکاری‌های اقتصادی محلی می‌تواند فرصت‌های بیشتری برای درآمد مستقل ایجاد کند. حتی به اشتراک گذاشتن یک مهارت یا تجربه می‌تواند به فرد دیگری کمک کند تا راه تازه‌ای برای تأمین زندگی خود پیدا کند.

اما این همکاری‌ها زمانی نتیجه بهتری دارند که بتوانیم اختلاف‌ها و بی‌اعتمادی‌های میان خودمان را کمتر کنیم. در بلوچستان، اختلاف‌های مذهبی، سیاسی، خانوادگی یا محلی نباید مانع همکاری مردم برای حل مشکلات مشترک شود. ما می‌توانیم با وجود تفاوت دیدگاه‌ها، در حمایت از حقوق و نیازهای یکدیگر کنار هم بمانیم.

در این میان، کسانی را هم که به دلیل فقر یا تهدید گرفتار وابستگی شده‌اند، نباید سرزنش و طرد کنیم. آنها بیشتر از هر چیز به حمایت و فرصت‌های جایگزین نیاز دارند تا بتوانند، تا جایی که امن و ممکن است، از شرایطی که در آن گرفتار شده‌اند فاصله بگیرند.

در بلوچستان، بخش دیگری از این وابستگی به نفوذ برخی سران طوایف، ریش‌سفیدان و روحانیون برمی‌گردد. حکومت می‌تواند از جایگاه اجتماعی و اعتماد مردم به این افراد برای پیشبرد سیاست‌های خود استفاده کند.

البته بسیاری از این افراد برای حل اختلاف‌ها و مشکلات مردم تلاش می‌کنند و موضوع ما کسانی هستند که آگاهانه از اعتبار اجتماعی خود برای حمایت از تصمیم‌های ناعادلانه و سرکوبگرانه استفاده می‌کنند.

یکی از راه‌های کاهش این وابستگی، این است که مردم تصمیم‌های مهم مربوط به زندگی و آینده خود را فقط به نظر یک فرد بانفوذ وابسته نکنند. احترام به ریش‌سفیدان، بزرگان طوایف یا روحانیون نباید به معنای پذیرفتن بی‌چون‌وچرای همه تصمیم‌های آنها باشد.

مردم هر محله یا روستا می‌توانند درباره مسائل مشترک با یکدیگر گفت‌وگو کنند و اجازه دهند زنان، جوانان و خانواده‌هایی که معمولاً صدایشان کمتر شنیده می‌شود نیز در تصمیم‌گیری‌ها نقش داشته باشند.

همچنین بهتر است حل مشکلات مردم، از دریافت کمک و امکانات گرفته تا پیگیری حقوقشان، تا حد امکان به واسطه‌گری یک فرد بانفوذ محدود نشود. وقتی مردم با همکاری یکدیگر راه‌های بیشتری برای حل مشکلات پیدا کنند، امکان سوءاستفاده از نیازهای آنها هم کمتر می‌شود.

اعتبار اجتماعی نباید به کسی اختیار بدهد که به جای مردم تصمیم بگیرد یا از طرف آنها به تصمیم‌های ناعادلانه رضایت بدهد.

مهم‌تر از همه، این حمایت‌ها نباید فقط به روزهای بحران محدود شوند. باید روابطی پایدار بر پایه اعتماد و همکاری بسازیم؛ روابطی که در آن کمک کردن به دیگران، وسیله‌ای برای کنترل آنها یا گرفتن امتیاز نباشد.

شاید این اقدامات کوچک به نظر برسند، اما وقتی مردم بتوانند بیشتر به یکدیگر تکیه کنند، وابستگی به کسانی که از نیاز و محرومیت آنها سوءاستفاده می‌کنند، کمتر می‌شود.

هدف این نیست که مسئولیت سرکوب را بر دوش مردم بگذاریم. هدف این است که اجازه ندهیم فقر، ترس و منفعت‌طلبی، ما را در برابر یکدیگر قرار دهد.

در پایان می‌خواهم دوباره به همان جمله سیمون دوبووار برگردم:

«ستمگر تا این اندازه قدرتمند نمی‌بود، اگر در میان خودِ ستمدیدگان همدستانی نمی‌داشت.»

این جمله به ما یادآوری می‌کند که ادامه ستم، فقط به قدرت کسانی که در رأس حکومت قرار دارند وابسته نیست؛ همکاری آگاهانه کسانی که از این وضعیت سود می‌برند نیز می‌تواند به ماندگاری آن کمک کند.

و در مقابل، هر قدمی که برای کاهش وابستگی، حمایت از یکدیگر و تقویت همبستگی برداشته شود، می‌تواند بخشی از این چرخه را ضعیف‌تر کند.

چون جامعه‌ای که مردمش در سختی‌ها یکدیگر را تنها نمی‌گذارند، کمتر اجازه می‌دهد فقر و نیاز آنها به ابزاری برای حفظ قدرت و ادامه ستم تبدیل شود.